نیت خالص

نیت خالص

نیت خالص :اخلاص
منظور از «نيت» چيزي نيست كه آدم به ذهنش خطور بدهد. نيت خيلي هم در اختيار آدم نيست كه هر وقت هر نيتي خواست بكند، اين غالبا ناشي از يك مقدمات قبلي است. بدون مقدمات قبلي، نيت حاصل نمي شود. اين جور نيست كه آدم هر وقت مي خواهد هركاري را به هر نيتي بتواند انجام بدهد. پيشتر بايد معرفتي داشته باشد، ايماني داشته باشد، به لوازم كار توجه داشته باشد تا بداند كار را به چه نيتي انجام مي دهد.

گاهي وقتي آدم دارد عملي را انجام مي دهد، اگر دقت كند يا كسي از او سؤال كند، خودش مي تواند بفهمد كه نيتش خالص نيست، مثلا كار خيري مي كند، آنچنان در بوق و كرنا مي دمد كه گوش فلك را كر مي كند كه ما اين كار را انجام داديم!

اگر ساختماني ساخته باشد بالاي آن اسمش را مي نويسد،

اگر جور ديگري كار خيري انجام داده باشد، نزد كساني تعريف مي كند تا بفهمند. به هرحال، خودش مي فهمد كه اين كار خالص براي خدا نيست.

اما بسياري از اوقات اين نيت ريایي يا نيت شرك آميز ناخودآگاه در عمل اثر مي گذارد، يعني خود شخص هم باور نمي كند كه دارد ريا مي كند. به همين دليل، علماي اخلاق سعي دارند توجه بدهند به انگيزه هایي كه ممكن است در عمل اثر كنند بدون اينكه خود آدم توجه داشته باشد.

گاهي وقتي متوجه مي شويم كه كار از كار گذشته است. به همين دليل، راه هایي را معين كرده اند كه دقت كنيد، ببينيد كاري كه داريد انجام مي دهيد واقعا براي خداست يا قصد ديگري هم داريد؟

اگر كاري را – مثلا- در حضور ديگران انجام مي دهيد، اگر نماز جماعت در مسجد مي خوانيد، ببينيد اگر هيچكس شما را نمي ديد باز هم نماز را اين جور مي خوانديد يا نه؟

اگر شب تاريكي بود، هيچ كس متوجه نمي شد كه شما به مسجد آمده ايد نماز جماعت مي خوانيد، چه؟ اگر وقتي به مسجد مي آييد و هميشه جاي معيني داريد، اگر يك روز در جايتان نباشيد، ناراحت مي شويد؟ از اينها معلوم مي شود كه نيتتان خالص هست يا نيست.

مرحوم حاج ميرزا جواد آقا تبريزي- رضوان الله عليه- در كتاب اسرار الصلاة نقل كرده اند كه يكي از بزرگان سالها در نماز يكي از علماي بزرگ شركت مي كرد. هميشه در صف اول، جاي مخصوصي مي ايستاد. يك روز آمد ديد صف پر شده و ديگر در آن صف، جايي براي او نيست. رفت صف دوم يا صف بعدي ايستاد. بعد احساس كرد كه خجالت مي كشد از اينكه جاي ديگري نماز مي خواند، چون آدمي بوده كه هميشه صف اول نماز مي خوانده و مردم او را در صف اول مي ديده اند! پيش خودش خجالت كشيد.

ايشان در آن كتاب نوشته اند كه سي سال نمازش را اعاده كرد و گفت: من نمي دانستم نمازم به قصد اين بوده است كه مردم مرا در صف اول ببينند. از اينكه امروز مرا نديدند و خجالت كشيدم، معلوم مي شود قصد من پاك نبوده است، و گرنه چه صف اول بايستم يا جاي ديگر نماز بخوانم، خجالت ندارد.

يا فرض بفرماييد امام جماعتي در نماز، جایي اشتباه كرد يا شك كرد، اگر خجالت بكشد يا ناراحت بشود كه مردم متوجه شدند من نمازم را اشتباه خواندم - هر انساني مي تواند اشتباه بكند- اينكه خجالت مي كشد نشانه آن است كه قصدش خالص نبوده است.

اگر- مثلا- هر روز آدم با يكي از دوستانش به مسجد مي رود. اگر يك روز دوستش نبود، مي گويد امروز به مسجد نمي روم، نمازم را فردا مي خوانم، از اين معلوم مي شود قصدش فقط براي خدا نبوده، و گرنه خدایي كه ديروز بوده امروز هم هست، امروز فقط رفيقش نيست.

بسياري از اين قبيل مسائل هستند كه ناخودآگاه در قصد آدم تاثير مي گذارند و او خودش متوجه نيست. به همين دليل، بايد خيلي سعي كند كه نيتش را در عبادت خالص كند.

ايشان [مرحوم ميرزا جواد آقا تبريزي] در كتاب اسرار الصلاة نقل كرده اند كه شخصي در ايام محرم، با وجود مجالس عزاداري متعدد هميشه دوست داشت در يكي از آنها شركت كند. يك وقت متوجه اين علاقه اش شد و با خود گفت: حتما اين يك خصوصيتي دارد، و گرنه يك مجلس عزاداري سيد الشهداء (علیه السلام) با مجلس ديگر چه فرق مي كند؟ چطور من بايد اينجا را ترجيح بدهم؟ فكر كرد تا با زحمت متوجه شد كه آنجا چه خصوصيتي دارد كه آن را ترجيح مي دهد و ديگر بنا گذاشت كه به جاهایي برود كه آن خصوصيت در آنها نباشد.

اينها نكته هایي هستند كه بايد به آنها توجه كنيم. اگر عبادت خالص شد، آن قدر قيمت دارد كه بعضي از فرشتگان هم نمي توانند اجر آن را تعيين كنند. اما وقتي خالص نبود مثل يك جنس تقلبي مي شود يا مثل غذایي كه زهر داشته باشد. مواد غذایي خوبي كه با زحمت تهيه شده، اما قدري سم هم در آنها ريخته شده كه ديگر قابل استفاده نيست و بايد آن را دور بريزند.

يا براي مثال، غذایي را با زحمت تهيه كرده اند، بسيار خوب هم هست، ولي متنجس شده و قابل تطهير نيست. هر قدر هم كه مواد قيمتي در آن به كار رفته و براي تهيه آن زحمت ها كشيده شده باشد، بايد آن را دور بريزند، چون خوردن چيز نجس حرام است.

گاهي عبادتها را آدم خيلي با آب و تاب انجام مي دهد، زحمت مي كشد براي اينكه مقدمات و مؤخرات آنها خوب انجام بگيرند، اما يكباره با قصد ريا از بين مي روند، خدا آنها را دور مي ريزد!

بر حسب روايات، گاهي به فرشتگان خطاب مي شود اين عبادت را به سينه صاحبش بزنيد! بنابراين، بايد علاوه بر اينكه به ظاهر عبادت توجه مي كنيم كه مسائل شرعي آن رعايت شوند، واجباتش درست انجام بگيرند- مثلا، قرائت نماز درست باشد- غير از اينها، بايد به نيتمان توجه داشته باشيم كه - خداي نكرده - نيت ريا عبادتمان را از بين نبرد و همه زحمتهایي كه كشيده ايم با قصد ناپاكي كه وارد آنها مي شود، خراب نگردند.

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی