تألیفات و اساتید شهید ثانی

تألیفات و اساتید شهید ثانی

تألیفات گرانقدر شهید ثانی
شهید ثانی دانشمندی پركار، گرانمایه، جامع علوم اسلامی اعم از معقول و منقول و فروع و اصول، و مردی وارسته و زاهد پیشه و پرهیزكار پیراسته و نمونه ی كامل و اعلای یك دانشمند اسلامی و شیعه حامی و مدافع مكتب اهل بیت عصمت و طهارت بوده است.

به گفته ابن عودی: "اگر هیچ كاری جز مشكلات آمد و رفت واردین و پذیرایی از مهمانان نداشت، كافی بود كه اوقات او را به كلی بگیرد. با این وصف او بدون مساعدت دیگران و خدم و حشم، زندگی شخصی و تأمین مخارج و امور روحانی خود را بر اساس یك برنامه صحیح و منظم به خوبی انجام می داد، با اینكه غالباً در حال ترس و اضطراب از دشمن می زیست، و پیوسته درهول و هراس به سر می برد!"
شهید خود در كتاب مشهورش "شرح لمعه" می نویسد:

"این كتاب را در ضیق مجال و تراكم احوال كه خود موجب تشویش فكر بود، در شب 11 جمادی الاولی سال 975 هـ نوشتم."
او گذشته از تعلیم و تربیت شاگردان نامدارش و رسیدگی به امور مسلمین و تأمین زندگی، توفیق یافت آثاری ارزنده و تألیفات گرانقدر و كم نظیری در علوم عقلی و نقلی از فقه و اصول و حدیث و درایه و تفسیر و رجال و كلام و معانی و بیان و شعر و ادب از خود به یادگار بگذارد.

آثار قلمی آن فقیه عظیم الشأن در نهایت نفاست و اتقان می باشد و با قلمی محكم و پرمایه نگارش یافته است.
تألیفات شهید را تا حدود 70 كتاب برآورد نموده اند و برخی نیز چندین جلد بوده است كه به نقل "امل الآمل" برای ثبت در تاریخ اسامی آنها مسطور می گردد.

باید دانست كه تألیفات شهید ثانی نیز مانند شهید اول همگی به زبان عربی است.
نخستین تألیف او كتاب "روض الجنان" در فقه و شرح ارشاد الاذهان علامه حلی است كه آن را در سال 948 كه 37 ساله بوده، نوشته است .


تألیفات دیگر شهید اینهاست:
منار القاصدین فی اسرار معالم احكام الدین، رساله مسایل اسطنبولیه فی الواجبات العینیه، رساله فی الولایة و ان الصلوة لا تقبل الا بها، رساله فی دعوی الاجماع فی مسائل من الشیخ و مخالفة نفسه، التنبیهات العلیه فی وظائف الصلوة القلبیه، جواهر الكلمات فی صیغ العقود و الایقاعات، رسالة فی نجاسة البئر بالملاقات و عدمها، جواب المسائل الشامیه، رساله اعمال یوم الجمعه، جواب المسائل الخراسانیه، منیه المرید فی آداب المفید و المستفید، شرح الفیه شهید اول، كتابی مختصر است.

شرح دیگر الفیه، متوسط، و شرح دیگر آن كه مفصل است.

شرح نفلیه شهید اول، تمهید القواعد الاصولیة و العربیه، مسالك الافهام فی شرح شرایع الاسلام(در هفت جلد)،

حاشیه فتوی خلافیات الشرایع،

حاشیه القواعد،

حاشیه تمهید القواعد،

حاشیه ارشاد علامه،

حاشیه مختصر نافع محقق حلی،

اسرار الصلاه،

رساله فی تیقن الطهاره و الحدث و الشك فی السابق،

رساله فی من احدث فی اثناء غسل الجنابه،

رساله فی تحریم طلاق الحائض الحامل الحاضر زوجها المدخول بها،

رساله فی طلاق الغائب،

رساله فی صلاة الجمعه،

رساله فی الحث علی صلاة الجمعه،

رساله فی آداب الجمعه،

رساله فی حكم المقیمین فی الاسفار،

منسك الحج الكبیر،

منسك الحج الصغیر،

رساله فی نیات الحج و العمره،

رساله فی احكام الحبوه،

رساله فی میراث الزوجه،

رساله فی جواب ثلاث مسائل،

رساله عشرة مباحث مشكلة فی عشرة علوم،

مسكّن الفؤاد عند فقد الاحبه و الاولاد،

كتاب كشف الریبه عن احكام الغیبه،

رساله فی عدم جواز تقلید المیت،

رساله فی الاجتهاد البدایة فی الدرایة،

شرح الداریه، غنیة القاصدین فی اصطلاحات المحدثین،

رساله فی شرح حدیث "الدنیا مزرعة الآخره"،

كتاب الرجال و النسب،

كتاب تحقیق الاسلام و الایمان،

رساله فی تحقیق النیه،

رساله فتوی الخلاف من اللمعه،

رساله فی تحقیق الاجماع،

كتاب اجازات، حاشیه علی عقود الارشاد، منظومه در نحو، شرح آن،

رساله فی شرح البسمله،

سؤالات شیخ زین الدین و اجوبتها،

سؤالات شیخ احمد و اجوبتها،

فتاوی الشرایع،

فتاوی الارشاد،

مختصر منیة المرید،

مختصر مسكن الفؤاد،

مختصر الخلاصه،

فتاوی المختصر،

رساله فی تفسیر قوله تعالی: والسابقون السابقون،

رساله فی تحقیق العداله،

جواب المباحث النجفیه،

جواب مسائل الهندیه،

البدایه فی سبیل الهدایه،

اجازه الشیخ حسین بن عبد الصمد،

فوائد خلاصه الرجال،

رساله فی ذكر احواله،

الروضه البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، معروف به شرح لمعه و جز اینها از رسائل و اجازات و حواشی دیگر. [1]

از میان كتب چاپ شده شهید ثانی از این كتابها اطلاع داریم:

شرح لمعه، مسالك منیة المرید، كشف الریبه، مسكن الفؤاد، تمهید القواعد، التنبیهات العلیه، تحقیق الایمان والاسلام به نام حقایق الایمان.


اساتید شهید ثانی
شهید ثانی در شهرها و كشورهای مختلف جمعاً نزد 25 تن از علما و دانشمندان شیعه و سنی در علوم و فنون گوناگون كسب علم و معرفت نموده است.

همچنین به فیض ملاقات جمعی دیگر جز آنان كه در شرح زندگانی خویش نام برده توفیق یافته است كه ذكر نام و نشان آنها به درازا می كشید.

به گفته صاحب روضات شیخ احمد بن محمد بن خاتون عاملی نیز كه سلسله اسناد به وی مستند می شود، نیز از اساتید شهید ثانی به شمار می رود. [2]
و نیز دیدیم كه وی در دمشق و مصر و قسطنطنیه نزد گروهی از علمای عامه تحصیل كرد و با آنها مأنوس بود و مراوده داشت، هر چند این رابطه و سابقه سرانجام خوبی برای او در بر نداشت. همانطور كه شهید اول هموطن او نیز سرنوشتی چون وی داشت.
شیخ حر عاملی هموطن او می نویسد: از گفتار ابن العودی شاگرد وی و اجازات شیخ حسن (صاحب معالم فرزند شهید) و اجازات خود شهید، به خوبی پیداست كه شهید نزد بسیاری از علمای عامه شاگردی نموده و بسیاری از كتب عامه را در فقه و حدیث و اصول و كلام و غیره نزد آنها خوانده، و اجازه روایت تمامی كتب آنها را اخذ نموده است، چنانكه شهید اول و علامه حلی نیز چنین روشی داشته اند.
تردید نیست كه منظور آنها درست بوده است، ولی آثاری بر این كار مترتب شد كه بر اهل نظر و كسی كه در كتب اصول و استدلال و حدیث (شیعه بعد از آنها) تتبع كرده باشد، پوشیده نیست. شیخ حسن فرزند او هم عدم رضایت خود را از اینكار آنها اظهار داشته است. [3]


   دانشمندانی كه از محضر وی برخاستند
شهید ثانی با همه گرفتاری كه در دوران زندگانی خود داشته است، علاوه بر مسافرتها و اشتغال به تصنیف و تألیف و رسیدگی دقیق به امور زندگی و كسب معیشت كه گفتیم همه را شخصاً عهده دار بوده است توفیق پیدا كرد شاگردان برازنده و دانشمندان بلند آوازه ای تربیت كند كه هر یك از مفاخر فقهاء و دانشوران نامی شیعه به شمار می روند.

چند تن از شاگردان شهید ثانی به گفته "ابن العودی": [4]
1- سید بزرگوار نورالدین علی بن الحسین موسوی عاملی است كه به واسطه ی علاقه ی سرشاری كه شهید به وی داشت، او را به دامادی خود پذیرفت، و همچون فرزندش در آموزش و پرورش وی اهتمام ورزید، تا اینكه به مقام عالی علمی و عملی رسید و از خواص وی به شمار آمد.
نورالدین علی، از دختر شهید، دارای فرزندی شد كه او را "محمد" نام گذاشت، و او همان "سید محمد عاملی" مؤلف عالیقدر كتاب مشهور "مدارك" است كه از بزرگان فقهاء بوده است.
2- فقیه محقق و محدث نامور سید علی حسین جزینی عاملی مشهور به "صائغ" مؤلف كتاب" شرح شرایع" و "شرح ارشاد" علامه حلی و غیره.
3- شیخ حسین بن عبدالصمد عاملی، پدر شیخ بهائی، فقیه و دانشمند عالی مقام است. وی نخستین شاگرد شهید است كه در سفر مصر همراه او بود و بار اول كه شهید به "اسلامبول" رفت، نیز با وی بود، و هنگام مراجعت، در عراق ماند و بعد از مدتی به ایران و به خراسان رفت.
4- علی بن زهره جبعی پسر عم شیخ حسین بن عبدالصمد عاملی است. وی دانشمندی پاك سرشت و پرهیزكار و مردی نیك نفس بود. او نیز همراه شهید به مصر رفت و همانجا نیز وفات یافت.
5- دانشمند بزرگوار شیخ محمدبن حسین مشعری عاملی، به گفته "شیخ محمدبن حسین مشعری عاملی" وی از فقهای جلیل القدر آن دیار بوده است.
6- سید نورالدین كركی عاملی است كه در "دمشق" می زیست و از بزرگان علماء و خواص اصحاب شهید بوده است.
7- شیخ عبد النبی بن علی، برادرش كه از علی بن عبد العالی میسی نیز استفاده نموده و استاد صاحب معالم برادرزاده اش بوده است.
8- بهاء الدین محمد بن علی عودی جزینی معروف به "ابن العودی" دانشمند مشهور است. وی سالها از محضر پر فیض "شهید ثانی" استفاده كرد و از سال 1945 تا سنه ی 962 كه به ایران و خراسان رفت، در خدمت وی سرگرم كسب علم و فضیلت بود و از سرچشمه دانش آن فقیه بزرگ استفاده ها نمود.


پی نوشتها:
[1]- امل الآمل، جلد 1 ص86.
[2]- روضات الجنات، ص289.
[3]- امل الآمل، جلد 1، ص89.
[4]- برای آگاهی بیشتر نگاه كنید به "امل الامل" و لؤلؤة البحرین و روضات الجنات در شرح هر یك از اینان.

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی